Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

S.O.S. dla żuławskich domów podcieniowych

Projekt zakłada udokumentowanie i zaprezentowanie szerokiemu gronu osób stanu zachowania architektury wiejskiej Żuław. Utrwalimy w formie filmowej i cyfrowej dla przyszłych pokoleń najciekawsze zabytkowe domy podcieniowe ulegające destrukcji, charakterystyczne budownictwo Żuław oraz udostępnimy je współczesnym mieszkańcom regionu i internautom.

Celem projektu jest przede wszystkim zwrócenie uwagi opinii publicznej na bardzo zły stan okazałych zabytkowych domów podcieniowych - najciekawszych obiektów unikatowego krajobrazu wsi Żuław Wiślanych (pogranicze województw: pomorskiego i warmińsko-mazurskiego). Resztki architektury regionalnej popadają w ruinę i wymagają podjęcia pilnych działań: skutecznej ochrony i konserwacji. Potrzeba w tej sprawie zaangażowania lokalnych społeczności i nowych pomysłów.

Na Żuławach zachowało się kilkadziesiąt domów podcieniowych. Pochodzą głównie z XVIII i XIX wieku, najstarsze z I poł. XVIII wieku. Nie wszystkie zostały wpisane do rejestru zabytków. Z roku na rok ich ubywa, popadają w ruinę, są rozbierane, przebudowywane. W przeważającej większości przypadków są one w złym lub bardzo złym stanie. W większości mieszkają ludzie niezamożni, którzy nie są w stanie w odpowiedni sposób zatroszczyć się o zabytki, dbać o bieżące utrzymanie, niezbędne naprawy, konserwację.

Dotychczas nie udało się wypracować form systemowej pomocy ani dla domów podcieniowych, ani dla ich mieszkańców, by wesprzeć ich w sprawowaniu roli opiekunów zabytków i zabezpieczyć resztki architektury regionalnej Żuław przed destrukcją. Współcześnie na ocalenie, pełną konserwację domów podcieniowych, które w większości należą wszak do prywatnych właścicieli, których nie stać na kosztowne prace pod nadzorem konserwatorskim, najpewniej nie znajdą się pieniądze. Potrzeba by na to ogromnych środków.

Dlatego zamierzamy udokumentować, zarchiwizować i utrwalić dla przyszłych pokoleń aktualny stan domów podcieniowych i spopularyzować ten ważny element dziedzictwa kultury ludowej. Istotnym celem jest pokazanie wartości tego dziedzictwa, zarówno w odniesieniu do krajobrazu kulturowego północno-wschodniej Polski, jak i budowania tożsamości lokalnej oraz regionalnej współczesnych mieszkańców regionu objętego projektem.

Projekt ma charakter interdyscyplinarny. Zakłada także szereg dalszych działań o charakterze dokumentacyjnym, edukacyjnym, informacyjnym i popularyzatorskim. W porozumieniu i we współpracy z ekspertami z całego regionu wykonana zostanie filmowa dokumentacja wybranych najciekawszych, najważniejszych, najbardziej zagrożonych domów podcieniowych. Pozwoli to zachować cenne obiekty w formie cyfrowej, utrwalić je w ich obecnym stanie. Materiał filmowy zostanie zrealizowany w taki sposób, że będzie mógł być wykorzystany dla potrzeb przyszłych prac konserwatorskich, naukowych i edukacyjnych.

Stworzenie w ramach projektu cyklu filmów dokumentalnych o domach podcieniowych, architekturze regionalnej Żuław, a także dziedzictwie kultury ludowej materialnym i niematerialnym, o wieloetnicznej historii i krajobrazie kulturowym północno-wschodniej Polski, pozwoli w formie atrakcyjnej dla współczesnego odbiorcy przedstawić problematykę ochrony architektury regionalnej. Temat ten rzadko gości w mediach.

Panuje potoczne przekonanie, że ochrona zabytków spoczywa wyłącznie na urzędnikach powołanych w tym celu instytucji państwowych. A pieniądze, zamiast na konserwację istniejących obiektów zabytkowych, lepiej jest wydawać na inne inwestycje. Rzadko mówi się o potrzebie zmiany podejścia do opieki i ochrony dziedzictwa, o dobrych praktykach, przykładach pozytywnych działań, lokalnych, społecznych koalicjach na rzecz zabytków.

Filmy dokumentalne, które podejmą także te wątki, jak również organizacja konferencji prasowych, pozwolą podjąć temat ochrony architektury regionalnej w nowym kontekście. Pozwolą spojrzeć nań jako na wyzwanie stojące przed wciąż kształtującym się społeczeństwem obywatelskim i lokalnymi wspólnotami, które budują własną tożsamość, a  także na możliwości podjęcia szeroko zakrojonych działań w ramach finansowego wsparcia Unii Europejskiej.

Realizacja w ramach projektu cyklu prowadzonych przez ekspertów spotkań dla dzieci, młodzieży i wybranych grup dorosłych (mieszkańców domów podcieniowych i innych zabytkowych budynków z terenu Żuław, przedstawicieli samorządów, organizacji pozarządowych, sektora kultury i nauczycieli), pozwoli przekazać zróżnicowanej i znaczącej grupie osób niezbędną wiedzę o dziedzictwie kultury ludowej, w tym o architekturze regionalnej, ze szczególnym uwzględnieniem domów podcieniowych. Bez wiedzy, bez informacji o potrzebie troski, osobistego zaangażowania się w działania w ochronę krajobrazu kulturowego, architektury regionalnej i zabytków, bez wiadomości o dobrychpraktykach i ciekawych inicjatywach, nie można liczyć na poprawę sytuacji.

Jednym z celów spotkań, które zostaną zorganizowane w ramach projektu, jest stworzenie platformy porozumienia między stronami, wymiana rzetelnej wiedzy i wiarygodnych informacji. Temu będzie służyło także podsumowujące projekt spotkanie w formie "okrągłego stołu" na rzecz podjęcia konkretnych działań w zakresie lepszej, niż dotąd, ochrony domów podcieniowych i pejzażu kulturowego wsi żuławskiej.

Celem projektu jest dotarcie z problematyką ochrony architektury regionalnej, w tym domów podcieniowych, do jak najszerszego grona osób. Dlatego oprócz cyklu spotkań i filmów dokumentalnych, powstaną scenariusze lekcji dla trzech typów szkół: podstawowej, gimnazjalnej i ponadgimnazjalnej oraz specjalne wydawnictwo. Najbardziej wartościowe i zagrożone destrukcją żuławskie domy podcieniowe zostaną udokumentowane i przedstawione w atrakcyjnej, przyjaznej dla współczesnego uczestnika "kultury wizualnej", formie albumowej. W publikacji umieścimy także scenariusze lekcji szkolnych. Wydawnictwo ukaże się drukiem i - w formie e-wydania – będzie dostępne w internecie. Wydawnictwo, wraz ze scenariuszami lekcji szkolnych i filmami na płytach DVD, trafi do 200 szkół z terenu Żuław i województw: pomorskiego oraz warmińsko-mazurskiego oraz 100 placówek muzeów,  ośrodków kultury i bibliotek z całego kraju, wraz z zachętą do organizacji spotkań o ochronie architektury regionalnej. Otrzymają je partnerzy projektu, mieszkańcy domów podcieniowych objętych projektem, uczestnicy spotkań i konferencji prasowych. 

Partnerzy: Urzędy Ochrony Zabytków, muzea (w tym Muzeum Narodowe w Gdańsku, Muzeum Archeologiczno - Historyczne w Elblągu, Muzeum Żuławskie w Nowym Dworze Gdańskim) i Klub Nowodworski - Stowarzyszenie Miłośników Nowego Dworu Gdańskiego.

Realizacja: Centrum Spotkań Europejskich  ŚWIATOWID i Stowarzyszenie Jantar

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Daty wydarzeń:

1.3.2014 - 31.12.2014

Autor wpisu: Edyta Bugowska

Centrum Spotkań Europejskich
województwo: warmińsko-mazurskie
82-300 Elbląg, Pl. Jagiellończyka 1
info@swiatowid.elblag.pl, 55 611 20 50
www.swiatowid.elblag.pl
Liczba odsłon: 975
13.03.2014